! Anladım ki anlamak yetmiyor

her şey aynıdır, yalnızca biz farklı görürüz

-.---Yazılar e-postana gelsin ↓

e-postanızı yazın:


-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-
Müziğimizde sıklıkla başvurulan tercih edilen çalgılardan örnekler yer almaktadır.

En Çok Kullanılan Çalgılar...







Talip Özkan - Havada turna sesi gelir, dinle...



























Kudüm

Def




Müzikte çalgı, istisnaî birkaç form dışında, Ses Müziğinin vazgeçilmez eşlik unsuru ve başlı başına bir Müzik türü olarak çifte fonksiyona sahiptir. Türklerin Hun’lardan beri her iki fonksiyonuyla da kullandıkları mûsikî aletleri, İslamiyet’ten sonra bir din adamlarının etkisiyle Mehterhâne, Enderûn ve sazın serbest olduğu tekkelerle şuurlu din adamlarının koruması sayesinde kurtulabilmiştir.

Osmarılı mûsikîsi formları ile çalgıları arasında, çağlara göre eskilerinin gözden düşüp yenilerinin moda olması şeklinde bir kader birliği görülür. Osmanlı klâsik ve halk mûsikîsinde kullanılan bütün telli/saplı çalgıların atası olan Kopuz'un ömrü 18.yy'a kadar devam edebilmiş, 10 ila 16. yy. arası çok revaçta olan Ud yerini --l9.yy. sonunda yeniden almak üzere-- 1 7 .YY’dan itibaren Tambur’a bırakmış, tarihi Türk harpi Çeng'le, Türk pan flütü Miskal 19.yy, Santur ise 20. yy .da artık kullanılmaz olmuşlardır .Önce viola d'amore şeklinde Sinekemanı adı ile Batıdan gelen Keman, daha sonra Viyola, Viyolonsel ve Kontrbas ile, önceleri Köçekçe ve Tavşanca adı verilen saray rakslarının eşlik sazı olan Kemençe ve Lavta 20. yy.da klasik mûsikîye de girmiş; Kaşık'la Zilli Maşa'nın halk oyunlarında yaşamasına mukabil, Çalpara da denen Çengi Çubuğu, Köçekçe ve Tavşanca'larla birlikte tarihe karışmıştır. Osmanlı mûsikîsinde kullanılmış olan çalgıların sayısı da, çeşitli çalgıların kaynaklarına göre değişiklik -daha doğrusu artış- göstermiştir: II. Murad çağı yazan Şükrullah sadece 9. Lâdikli 18, Kâtip Çelebi 19 çalgılık liste verirlerken, yazarlığı yanında çok iyi bir Müzisyen olan Evliya Çelebi, çoğunun tarifini de verdiği 76 çalgı adı zikretmiştir.

Mûsikî aletleri bilimi demek olan Organoloji'de çalgılar, hangi Müzik söz konusu olursa olsun, bu sanatın insanla birlikte doğuşundan bu yana geçirdiği merhaleler göz önüne alınarak, vurmalı çalgılar, nefesli çalgılar ve telli çalgılar sırası içinde incelenmektedir.'Ritm sazlar'da denen vurmalılar, kendi aralarında ayrıca: tahtalar, zilliler ve derililer olarak üçe ayrılmakta: nefesli ve telli çalgılar -ritim çalgılarına paralel- 'melodi çalgıları' adını almakta, nefesliler 'dilli' ve 'dilsiz', telliler de 'mızraplı' ve 'yaylı' alt başlıklarına göre sınıflandırılmaktadır. Bir başka tasnif şekli de çalgıları yine vurmalı-nefesli-telli düzeni içinde bu defa kullanılış alanlarına (fonksiyonlarına) göre gruplamaktır: Askeri Müzik çalgıları, Dinî Müzik çalgıları, Halk Müziği çalgıları, Klâsik Müzik çalgıları ve Eğlence Müziği çalgıları. Biz burada. Osmanlı mûsikîsinin çeşitli türlerinde kullanılan çalgıları, kullanılma alanlarını birleştirerek, vurmalı-nefesli-telli (mızraplı-yaylı) sırasına göre toplu olarak sınıflandıracağız.

A. Vurmalı Sazlar

1) Tahtalar


Çevgân

(Askeri Müzik)

Kaşık

(Halk Oyunları)

Çalpara veya Çengi Çubuğu


(Köçekçe ve Tavşanca'larda)


2) Zilliler


Zil (Halile)

(Tekke Müziği)

Mehter Zili

(Askeri Müzik)

Hitit Sistrumu

(Askeri Müzik.)

Zilli Maşa

(Halk oyunları)

Parmak Zili


(Eski ve yeni Raks Müziği)


3) Derililer


Kös

Askeri Müzik

Davul

Askeri ve Halk Müziği

Nakkare

Askeri Müzik

Kudüm

Tasavvuf ve Klâsik Müzik

Dâire5

Klâsik Müzik

Def

Fasıl Müziği

Bendir6

Tasavvuf Müziği

Nevbe

Tasavvuf Müziği

Darbuka7


Oyun havaları


4) Fırınlanmışlar


Cam Bardaklar

Oyun Müziği

Kâseler

Oyun Müziği

Fincanlar

Oyun Müziği


B.Nefesli Sazlar

1) Dilliler


Zurna

Askeri ve Halk Müziği

Mey

Halk Müziği

Kaval

Halk Müziği

Tulum

Halk Müziği

Sipsi

Halk Müziği

Çifte

Halk Müziği

Arğul

Halk Müziği

Düdük


Halk Müziği


2) Dilsizler


Nefir

Askeri Müzik

Kaval

Halk Müziği

Ney

Klâsik ve Tasavvuf Müziği

Girift

Klâsik Müzik

Miskal

Klâsik Müzik

Pîşe

Klâsik Müzik

Klâsik Müzik

Kara kamış

Klâsik Müzik

Komuz

Oyun Müziği

Garmon

Mızıka ve Oyun Müziği

Hokkabaz Borusu

Eğlence Müziği

Mizmar

Klâsik Müzik


C. Telli Sazlar

1) Yaylılar


Iklığ

Halk Müziği

Sînekeman8

Klâsik Müzik

Keman

Klâsik Müzik

Rebab

Tasavvuf Müziği

Klâsik Kemençe

Klâsik Müzik

Karadeniz Kemençesi

Halk Müziği

Ağaç Kemane

Halk Müziği

Yaylı Tanbur

Klâsik Müzik

Kabak Kemane


Halk Müziği


2)Mızraplılar


Kopuz

Askeri ve Halk Müziği

Kolca Kopuz

Halk Müziği

Lâvta

Oyun Müziği

Çeng ( Mugni)

Klasik Müzik

Tanbur

Klasik Müzik

Ud

Klâsik ve halk Müziği

Kanun

Klâsik ve halk Müziği

Santur


Klâsik Müzik


Saz Ailesi


Cura

Halk Müziği

Cura-Bağlama

Halk Müziği

Bağlama

Halk Müziği

Tanbura

Halk Müziği

Dîvan (Meydan) sazı


Halk Müziği


Tar Ailesi


Dombra

Halk Müziği

Dotar

Halk Müziği

Setar


Halk Müziği


Asya Türkleri Müziği Çalgıları


Balaban (MEY)

Halk Müziği

Gubuz

Halk Müziği

Koray

Halk Müziği

Sıbızgı

Halk Müziği

Mazhar

Halk Müziği

Gıçek

Halk Müziği

Kılkopuz

Halk Müziği

Rubab

Halk Müziği

Nay

Halk Müziği

Kemença

Halk Müziği



Hazırlayan : Ali TUTAN
Dipnotlar

(1) Çalgı: Farsça anlamdaşı sâz dışında. diğer bütün dillerde çalgı'nın karşılığı mûsikî aleti demek olan iki kelimeden meydana gelir ( İng.,."musical instrument, Ar.,."el-alet el-musiqi.") vs. 'Çalgı aleti' demek bu yüzden yanlıştır: saz'ın ise Farsça'da, çalgı dışında birçok degişik anlamı vardır.
(2) Tanburi İsak'ın öğrencisi Zeki Mehmed Ağa'nın, hacca gitmeden önce vedalaşmak üzere gittiği İstanbul kadısı ve Anadolu kazaskeri müderris Ârif Ef.'den, ''Hacca gidiyorum. Orada saza tövbe edeceğim ve bir daha çalmayacağım'' demesi üzerine, ''Çal evladım çal. Arafat'ta bile çal'' cevabını aldığı anekdotu ünlüdür.
(3) Köçekçe-Tavşanca: köçekçe, bu tür eserler kıvrak nağme ve usûllerle düğün ve eğlence âlemlerinde çalıp oynamak maksadı ile bestelenmiştir. Köçekçelerin saz bölümlerinde yapılan aranağme ya da taksimlere tavşanca adı verilirdi.
(4) Bkz. H.G.Farmer. Turkish Instruments of Music... (önsöz) Longwood Press, Portland (ABD) 1976.
(5) Dâire (Klâsik Müzik), bugün klâsik Müzik ve koro konserlerde, kudüm ile kullanılması gereken âlet budur.
(6) Bendir (Tasavvuf Müziği), sadece tasavvuf müziğinde kullanılır. Dindışı müzikte kullanılması büyük hatadır.
(7) Darbuka (Oyun Havaları), Dümbek ve dümbelek yankısözleri de kullanılır.
(8) Sînekeman (-1- Violin d'amour; 2-Fr.,Viole d'amour; it.,Viole d'amore; al., Liebesgeige.) Adın "sîne" kısmı mecazen aşığın bağrı anlamı ile beraber göğse dayanarak tutulduğundandır.
Kaynaklar:
- Gazimihal, Mahmut Ragıp., Milli Eğitim Basımevi, İstanbul, 1961
- Karadeniz, M.Ekrem.,Türk Mûsikîsinin Nazariye ve Esasları, T.İş Bankası Kültür Yayınları,
- Güvenç, Rahmi Oruç., Türk Mûsikîsi Tarihi ve Türk Tedavi Mûsikîsi, s.6-9
- Tanrıkorur, Cinuçen., Osmanlı Mûsikîsi, (Yayınlanmadı), s.32-35
- Yektâ Bey, Râuf., Türk Mûsikîsi, Pan Yayıncılık İst.1985, s.84-95




Etem Ruhi Üngör'ün 600 parçalık çalgılar koleksiyonundan resimlenmiştir.

0 Yorum:

Konuyla ilgili düşüncelerinizi ekleyin↓

― Lütfen konuya yönelik yorum yapınız.
― Blog'a yönelik yorumlarınızı " Blog Yorumları " sayfasına bırakınız...
― Google Hesabı olmayanlar Yorumlama Biçiminden Adı / URL'yi veya ANONİM seçerek yorum yapabilir...

Son yorumlar

! Anladım Ki Anlamak Yetmiyor diyenler...

Yazıları

: : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : :



... paylaşmak istedikleriniz varsa ...


Site içeriğine (M) ve konulara uygun olduğunu düşündüğünüz haberleri, görselleri, yazıları.. e-posta yoluyla bilgilerini yollayın paylaşalım.

.
..... Her şeyi değil, şeyleri paylaşan site ......